Met het Vlaams actieplan ter bestrijding van gendergerelateerd geweld heeft de Vlaamse Regering een belangrijke stap gezet in de aanpak van gendergerelateerd geweld. De brede focus op verschillende vormen van geweld, de aandacht voor preventie en de samenwerking tussen verschillende beleidsdomeinen vormen een stevige basis voor de komende jaren. 

Tegelijk tonen de ervaringen van slachtoffers, de signalen uit het werkveld en recente internationale evaluaties aan dat bijkomende inspanningen nodig zijn. Tijdens een hoorzitting in het Vlaams parlement op 13 mei lichtte Furia haar visie op dit plan toe.

Aanbevelingen van Furia in een notendop

Furia vraagt de Vlaamse Regering om:

• een genderperspectief systematisch te integreren
• risicotaxatie-instrumenten aan te passen zodat zij genderspecifieke dynamieken van (ex-)partnergeweld en in het bijzonder ook intieme controle detecteren‍
• de in pilootprojecten ontwikkelde expertise over intersectionaliteit structureel te verankeren 
• bijkomende beleidsdomeinen zoals Wonen, Werk en Armoedebestrijding actief te betrekken om zo de sociaal-economische positie van slachtoffers te versterken
• een brede relationele en seksuele vorming structureel te garanderen in elke school
• de aanpak van cybergeweld te versterken
• de opvolging van het actieplan uit te breiden met impactindicatoren en ervaringsdeskundigen en middenveldorganisaties structureel te betrekken

Een belangrijke stap vooruit

‍Met 115 acties om intrafamiliaal geweld, seksueel geweld, seksueel grensoverschrijdend gedrag, eergerelateerd geweld en vrouwelijke genitale verminking aan te pakken, betekent dit actieplan een duidelijke vooruitgang ten opzichte van het vorige Vlaamse actieplan dat zich uitsluitend richtte op seksueel geweld.

Ook de keuze om aan te sluiten bij de definities uit het internationaal en Belgisch recht is een belangrijke meerwaarde. Dat biedt een gemeenschappelijk referentiekader en versterkt de samenhang van het beleid.

Integreer consequent een genderperspectief

Hoewel het actieplan vertrekt van genderspecifieke cijfers over geweld, komt het genderperspectief onvoldoende tot uiting in de uitwerking van de acties. Ook GREVIO, de onafhankelijke expertengroep die toeziet op de uitvoering van het Verdrag van Istanbul, wijst in haar recente evaluatie op het gebrek aan genderperspectief in de Vlaamse aanpak.

The Safe Homes and the CAWs have long been using risk-assessment methodologies, which have been reshaped and optimised for use in different situations. However, these tools are sometimes not sufficiently sensitive to the gendered dynamics of intimate partner violence, including post-separation violence, or other factors that place women and their children at a heightened risk of such violence (GREVIO, paragraaf 184).

Furia definieert gender als de maatschappelijke invulling van vrouwelijkheid en mannelijkheid, de normen en verwachtingen die daarmee samenhangen en de structurele ongelijkheden die daaruit voortvloeien. Gender gaat dus over vrouwen en mannen en omvat ook genderidentiteit en genderexpressie. Een genderperspectief is een noodzakelijke voorwaarde voor een doeltreffend beleid tegen gendergerelateerd geweld.

Bescherm slachtoffers ook na de relatiebreuk

De nood aan een genderperspectief wordt bijzonder duidelijk bij partnergeweld na een relatiebreuk. Ongeveer de helft van de slachtoffers die Furia contacteren, kaart een gebrek aan bescherming aan bij de verblijfsregeling van kinderen, co-ouderschap of de omgang met een gewelddadige ex-partner. Het is ook één van de belangrijkste pijnpunten die het GREVIO-rapport aankaart.

Ik heb er spijt van dat ik gescheiden ben. De familierechter legde co-ouderschap op. Nu kan ik mijn kinderen niet meer beschermen als ze bij hun vader zijn (Getuigenis slachtoffer van psychologisch partnergeweld, Furia, 23-04-2026).

Deze getuigenis toont dat geweld niet stopt na een relatiebreuk. Integendeel, het vertrek houdt vaak net een verhoogd risico op escalatie van het geweld in. Hoewel familierecht een federale bevoegdheid is, beschikt Vlaanderen over belangrijke hefbomen. De geplande opleiding van justitieassistenten om (ex)partnergeweld beter te detecteren en de versterking van de informatiedoorstroming zijn daarom waardevolle stappen.

Furia pleit ervoor om een gendertoets uit te voeren op de risicotaxatie-instrumenten en daarbij in het bijzonder ook aandacht te hebben  voor de mechanismen van intieme controle. Dat versterkt de bescherming van slachtoffers en hun kinderen en draagt bij aan de preventie van feminicide. Hetzelfde geldt voor de ontwikkeling van een specifiek beleid inzake detectie van en omgang met intrafamiliaal geweld voor de neutrale bezoekruimtes.

Veranker intersectionaliteit structureel

Furia waardeert de bijzondere aandacht voor slachtoffers in kwetsbare situaties. Het actieplan investeert terecht in een betere toegankelijkheid van hulpverlening en meer expertise voor onder meer personen met een handicap, LGBTQIA+-personen en slachtoffers van eergerelateerd geweld of vrouwelijke genitale verminking.

De uitdaging bestaat erin om deze expertise ook duurzaam te verankeren. Kwetsbaarheden komen bovendien vaak samen. Een beleid dat rekening houdt met de wisselwerking tussen bijvoorbeeld handicap en migratieachtergrond of de extra kwetsbaarheid van trans vrouwen zal beter aansluiten bij de realiteit van slachtoffers.

Tegelijk vraagt Furia aandacht voor een niet-culturaliserende benadering. Een mensenrechtenperspectief voorkomt stigmatisering en maakt ruimte om ook andere vormen in beeld te brengen. Zo kan het concept obstetrisch geweld verschillende vormen van reproductief lichamelijk geweld omvatten waaronder onder meer vrouwelijke genitale verminking.

Versterk de sociaal-economische positie van slachtoffers

Uit de analyse van de Europese enquête over geweld tegen vrouwen door Statistiek Vlaanderen, BISA en IWEPS blijkt dat sociaal-economische kwetsbaarheid en gendergerelateerd geweld nauw met elkaar verbonden zijn. Werkloze vrouwen, vrouwen met een handicap of een slechte gezondheid en vrouwen die geen onverwachte uitgave van 300 euro kunnen betalen, blijken keer op keer kwetsbaarder voor gendergerelateerd geweld.

Het Vlaams Actieplan brengt Welzijn, Onderwijs en Justitie samen. Furia pleit ervoor om ook beleidsdomeinen zoals Wonen, Werk en Armoedebestrijding structureel te betrekken. De bescherming van slachtoffers stopt immers niet bij veiligheid en hulp alleen. Ook betaalbare huisvesting, toegang tot werk en financiële onafhankelijkheid zijn essentiële voorwaarden voor duurzaam herstel. Ook de expertengroep van GREVIO roept daartoe op.

While understanding that Flanders has been facing a shortage of housing in recent years, GREVIO is concerned that women victims of violence trying to access employment or housing face particular obstacles because of a lack of understanding of their specific needs on the part of the authorities (GREVIO, paragraaf 105)

De hervormingen van de federale Arizona-regering zullen de sociaal-economische kwetsbaarheid van vooral vrouwen doen toenemen.

‍Zorg dat er in je sociale wetgeving geen sprake is van ‘mannen’ of ‘vrouwen’, dan is er ook geen sprake van discriminatie als dat beleid een verschillende uitkomst heeft voor hen. De wet gendermainstreaming, die een toetsing oplegt van de genderimpact van nieuwe wetgeving, wordt al jaren op deze trieste wijze “toegepast” (opiniestuk Knack online, Furia, 15-02-2026). 

Daarom sloot Furia zich aan bij het verzet van de vrouwenorganisaties tegen deze hervormingen. Ze houden nauwelijks rekening met de onbetaalde zorg die vooral door vrouwen opgenomen wordt.

Wanneer professionele zorg tekortschiet, schuift deze zorg impliciet door naar gezinnen en 'mensen in de buurt'. In 85 procent van de gevallen zijn het vrouwen die deze informele zorg opnemen. Zij dragen de zorg én de economische gevolgen: verlies van inkomen, lagere pensioenen en een verhoogd armoederisico. (opiniestuk, Dewereldmorgen, Furia, 10-02-2026).

Om de sociaal-economische positie van slachtoffers van intrafamiliaal geweld te versterken, bepleit Furia de snelle invoering van het herstelpakket. In hoofdstuk 2 van deze beleidsbrief leest u meer over het herstelpakket.

Garandeer een brede relationele en seksuele vorming op elke school

Preventie begint lang vóór geweld plaatsvindt. Daarom is de aandacht die het actieplan besteedt aan onderwijs bijzonder waardevol. Preventie begint immers bij jongeren, door van jongs af aan in te zetten op respectvolle relaties, consent, weerbaarheid en gendergelijkheid.

Toch blijft relationele en seksuele vorming vandaag te afhankelijk van de keuzes van individuele scholen. Dat wordt door het actieplan zelf erkend.

Hoewel er projecten en lessen rond bestaan, is relationele en seksuele vorming en preventie van IFG niet in elke school gelijkwaardig uitgewerkt (Vlaams actieplan ter bestrijding van gendergerelateerd geweld, p 28). 

Ondanks de goede initiatieven blijft de implementatie ervan te vrijblijvend en versnipperd (Vlaams actieplan, p. 30)

De nieuwe minimumdoelen, zeker voor het secundair onderwijs, bieden weinig expliciete verplichtingen inzake relationele en seksuele opvoeding. De memorie van toelichting bevat wel suggesties, maar deze zijn niet bindend. Ook GREVIO kaart in zijn analyse het vrijblijvend karakter van seksuele en relationele opvoeding in Vlaanderen aan (Grevio, paragraaf 64).

Nochtans zijn de jongeren zelf (memorandum scholierenkoepel) vragende partij voor een brede relationele en seksuele vorming op school. In een samenleving waarin sociale media en online content vaak de eerste informatiebron vormen, is een structureel aanbod op school geen luxe, maar een noodzakelijke investering in preventie.

Versterk de aanpak van cybergeweld

Digitaal geweld is een steeds belangrijkere vorm van gendergerelateerd geweld. Het Instituut voor de gelijkheid van vrouwen en mannen publiceerde begin dit jaar de eerste Belgische studie over digitaal geweld in het kader van dating en relaties tussen partners of ex-partners. Zowel vrouwen als mannen worden door dit geweld getroffen. Jongvolwassenen (18-30 jaar) en LGBTQIA+-personen blijken bijzonder kwetsbaar.

Een bijzondere vorm van digitaal geweld is haatspraak. Uit een actie-onderzoek van Furia uit 2025 bleek dat online haatspraak vrouwen, vrouwen van kleur en vrouwen uit de LGBTQ+-gemeenschap disproportioneel raakt. Ook wie zich uitspreekt over geweld krijgt het hard te verduren. 

De systematiek in de haatreacties is geen toeval. Online haat is geen geïsoleerd verschijnsel, maar een uiting van bredere maatschappelijke onderdrukking. De haatreacties gericht op vrouwen die geweld meemaakten, op vrouwen van kleur en op vrouwen uit de LBTQ+-gemeenschap vinden hun oorsprong in dezelfde ideeën die seksisme, racisme, homofobie en transfobie in stand houden (campagne tegen online haatspraak, Furia, 30-06-2025)

De koppeling die het Vlaams actieplan ter bestrijding van gendergerelateerd geweld maakt met digitale media en mediawijsheid is daarom positief. Ook hier ontbreken evenwel garanties voor een structurele implementatie. Brede publiekssensibilisering blijft bovendien onderbelicht en hulpverlening schiet tekort als die beperkt wordt tot in het in kaart brengen van de lacunes in het bestaande landschap.

Meet maatschappelijke impact

Het actieplan bevat duidelijke indicatoren om de uitvoering van acties op te volgen. Die focussen echter vooral op processen, zoals het aantal opleidingen, campagnes of ontwikkelde instrumenten.

Furia pleit ervoor deze aan te vullen met impactindicatoren die zichtbaar maken of slachtoffers daadwerkelijk beter beschermd worden en of het beleid leidt tot minder geweld. De structurele betrokkenheid van slachtoffers, vrouwenorganisaties en mensenrechtenorganisaties bij de evaluatie van het actieplan kan daarbij een belangrijke meerwaarde bieden.