De pensioenhervorming die het federaal parlement eind mei 2026 stemde, komt er zogezegd uit budgettaire noodzaak. In werkelijkheid pleegt de federale overheid contractbreuk en zal het leiden tot georganiseerde armoede, vooral bij vrouwen’, zegt Heidi Degerickx van Netwerk Tegen Armoede, samen met een groep vrouwenorganisaties waaronder Furia.

De zwaarste klappen vallen bij burgers die al een lager pensioen hebben. Dat is vooral een grote groep vrouwen die zorgen voor hun kinderen of aan mantelzorg doen en dit met (deeltijdse) arbeid combineren vanuit een noodzaak, niet vanuit een keuze.

Vandaag zijn er demografisch veel meer eenoudergezinnen, waarvan 80% alleenstaande moeders met kinderen. Dat betekent dus een grote genderongelijkheid. Bovendien leeft 40% van alle eenoudergezinnen vandaag op of onder de armoedegrens. Dat is ronduit hallucinant. Er is maar één inkomen van het vrouwelijke gezinshoofd. De moeder gaat vaak noodgedwongen deeltijds werken waardoor ze te weinig pensioenrechten opbouwt.

De nieuwe pensioenwet vergroot de armoedecijfers op termijn én de genderongelijkheid. Dat is onaanvaardbaar in een beschaafde welvaartsstaat. Sterker zelf. Het is in strijd met internationale mensenrechtenverdragen én de Belgische Grondwet waar het recht op menswaardig leven en sociale rechten ook verankerd zitten in artikel 23.

De essentie van een pensioen is simpel. Het is het recht op een menswaardig leven na een loopbaan van maatschappelijke bijdragen, zowel via betaald werk als onbetaalde zorg voor anderen. Een pensioen hoort een onvoorwaardelijk basisrecht te zijn dat de financiële zekerheid biedt om waardig ouder te worden.

Collectieve verarming van gepensioneerden

De analyses van het Federaal Planbureau en de Raad van State laten er geen twijfel over bestaan dat de menselijke kostprijs van dit beleid onaanvaardbaar hoog is. Volgens het Federaal Planbureau stijgt het armoederisico voor de gehele gepensioneerde bevolking tegen 2029 van 5,5% naar 6,1%. Het net uitgebrachte jaarverslag van de Studiecommissie voor de Vergrijzing bevestigt de pijnlijke waarheid: de pensioenhervorming tempert weliswaar de overheidsuitgaven, maar doet dat ten koste van de ouderen.

Het rapport waarschuwt expliciet voor een geleidelijke daling van de relatieve levensstandaard van gepensioneerden ten opzichte van werkenden. Bij nieuwe gepensioneerden stijgt dat van 5,9% naar 6,3%. De boosdoener is het bevriezen en niet-indexeren van de minimumpensioenen via de welvaartsenveloppe. Daardoor gaan de hoogste pensioenen er in de simulaties op vooruit, terwijl de laagste pensioenen tot maar liefst 12% inleveren. De kloof tussen arm en rijk wordt hiermee willens en wetens vergroot.

Genderongelijkheid neemt ook toe

Vrouwen betalen het gelag. De introductie van strengere loopbaanvoorwaarden en de pensioenmalus duwen vooral vrouwen en mensen die deeltijds hebben gewerkt in de armoede. Ze onderbreken immers vaker hun loopbaan voor zorgtaken.

In de vorige legislatuur daalden de armoedecijfers bij ouderen juist door een gerichte investering van de regering in het optrekken van de laagste pensioenen én de Inkomensgarantie voor Ouderen (IGO) tot aan de armoedegrens. Nu schrapt de huidige regering 3 miljard euro uit de welvaartsenveloppe tot en met 2030. Daarmee verdwijnt het cruciale correctiemechanisme om de koopkracht voor die groepen tot boven de armoedegrens te houden. Een extra inkomen via een eventuele flexijob biedt geen oplossing, want wordt afgetrokken van de IGO.

Contractbreuk met terugwerkende kracht

De verstrenging van de spelregels voor het recht op pensioen met terugwerkende kracht, is een flagrante schending van de rechtszekerheid. Burgers die in het verleden bewuste loopbaankeuzes hebben gemaakt, zoals deeltijds gaan werken, op basis van de toen geldende regels voor pensioenopbouw, staan nu aan het einde van hun loopbaan voor voldongen feiten.

De sociale zekerheid is geen gunst of een liefdadigheidssysteem dat naar believen kan worden uitgekleed. Het is een collectieve verzekering op een waardig leven. We dragen er allen maximaal aan bij en moeten er ook op kunnen vertrouwen als we door leeftijd niet meer beroepsactief (kunnen) zijn. We moeten dringend terug naar de essentie van ons sociaal model dat via solidariteit en verzekering een minimaal menswaardig sociaal vangnet garandeert voor iedereen. Nu slaat de pensioenhervorming bewust gaten in het vangnet die disproportioneel de meest burgers in de meest kwetsbare posities raken.

Een inkomen boven de armoedegrens moet een absolute bottomline zijn voor elk pensioen. De federale regering stelt dat de pensioenen in de toekomst onbetaalbaar zullen worden als er geen hervorming komt. Tegelijkertijd laat ze wel miljoenen liggen door geen vermogensbelasting in te voeren, subsidies aan internationale bedrijven te blijven geven die miljoenen winst maken elk jaar en deze beleidsperiode meer dan 30 miljard uit te geven aan militaire uitgaven.

Langer en levenslang werken ondermijnt onbetaalde zorgtaken

Wanneer het wettelijke pensioen niet langer voldoet om menswaardig te leven, ontstaat er een ongezonde economische druk op gepensioneerden. Steeds vaker horen we dat ouderen met een zeer laag pensioen genoodzaakt zijn om via flexwerk de kosten te kunnen dekken van het puurste levensonderhoud. Het statuut van het pensioen als rustperiode vervalt zo tot een verlenging van de loopbaan via precaire contracten in flexwerk.

Gezondheidsongelijkheid zal zo ook verder toenemen en vrijwillige zorg, zoals mantelzorg en familiale kinderopvang, komt onder druk te staan. Opa en oma gaan dan noodgedwongen flexwerken ipv mee de kleinkinderen op te vangen, te zorgen voor zieke familieleden of mensen met een beperking. Als we ouderen financiële ademruimte en waardigheid geven, stromen zij massaal in het verenigingsleven, het vrijwilligerswerk en de mantelzorg.

Er moet dringend een correctie gebeuren op deze pensioenhervorming. Onze sociale zekerheid moet opnieuw een waterdicht schild tegen armoede worden, wat het hoort te zijn.

Heidi Degerickx is algemeen coördinator van Netwerk tegen Armoede. Ze schrijft deze bijdrage samen met de vrouwenorganisaties Furia vzw, Femma, Vrouwenraad, Rebelle vzw, Zelle en ZIJkant.