Mantelzorgers dreigen hun werkloosheidsuitkering te verliezen, omdat de regering verwacht dat ze opnieuw 'echt' aan het werk gaan. Alsof zorgen geen werk is. De zorg die zij dagelijks opnemen voor een zieke naaste wordt zo tot een detail herleid. Dat zij hun loopbaan zelden uit vrije keuze onderbreken maar net door de lange wachtlijsten, personeelstekorten en hoge kostprijs van heel wat zorg, verdwijnt daarbij uit beeld.
Een grote golf aan getuigenissen van mantelzorgers luidt aan de alarmbel. 70 procent van de mantelzorgers combineert mantelzorg met betaald werk. Voor hen bestaat mantelzorgverlof, dat toelaat om hun job tijdelijk te onderbreken of te verminderen om zorg op te nemen. De bijhorende vergoeding is bedoeld om die periode financieel te overbruggen, maar is enkel toegankelijk voor wie aan strikte voorwaarden voldoet.
Wie werkloos is en mantelzorg verleent, kan tijdelijk vrijgesteld worden om naar werk te zoeken. In dat geval hebben ze slechts recht op een tegemoetkoming van 15 euro per dag.
Mensen krijgen niet echt de mogelijkheid om zorg op te nemen zonder inkomensverlies
In beide gevallen schieten zowel de toegankelijkheid als de hoogte van de financiële ondersteuning vaak tekort om een menswaardig inkomen te garanderen. Daardoor krijgen mensen ook niet echt de mogelijkheid om zorg op te nemen zonder bijkomende onzekerheid of inkomensverlies.
Tegelijk blijven vele mantelzorgers onder de radar: zij herkennen zichzelf niet als mantelzorger of beschikken niet over het officiële statuut, waardoor ze uit de boot vallen voor ondersteuning. Zeker mantelzorgers in kwetsbare posities ervaren als eerste obstakels om beroep te kunnen doen op ondersteuning. Hardnekkige stigma’s spelen daarbij ook een rol. Zo worden vrouwen met een migratieachtergrond die onbetaalde zorgarbeid verrichten nog steeds als ‘inactief’ bestempeld.
Een structurele zorgcrisis
Dit staat niet op zichzelf. België bevindt zich midden in een zorgcrisis. In 2024 wachtten 9.154 jongeren op een plaats in de jeugdhulp. Persoonlijke assistentiebudgetten en thuiszorg zijn onvoldoende gefinancierd. Woonzorgcentra zijn te vaak onbetaalbaar. Het aantal patiënten per verpleegkundige ligt hoger dan het Europese gemiddelde, namelijk 9,4 patiënten voor 1 verpleegkundige, terwijl het Europese gemiddelde 8,3 voor 1 is.
De rode draad is telkens dezelfde: wie zorg nodig heeft, botst op tekorten, wachtlijsten en betaalbaarheidsproblemen. Met wél een voldoende toegankelijk en betaalbaar zorgaanbod zouden heel wat mensen andere keuzes maken.
Wanneer professionele zorg tekortschiet, schuift deze zorg impliciet door naar gezinnen en 'mensen in de buurt'. In 85 procent van de gevallen zijn het vrouwen die deze informele zorg opnemen. Zij dragen de zorg én de economische gevolgen: verlies van inkomen, lagere pensioenen en een verhoogd armoederisico. Ondertussen kunnen anderen wel blijven werken en draait de wereld door, dankzij hun ondergewaardeerde werk.
They say it’s love, we say it’s work
Te vaak wordt het maatschappelijke belang van zorg aangehaald om specifieke groepen vrij te stellen van betaald werk, zoals mantelzorgers of net bevallen moeders. Dit maakt zorg echter tot een randcategorie waarvoor telkens nieuwe voorwaarden en administratieve rompslomp worden bedacht.
Vandaag betalen mantelzorgers de prijs. Morgen zijn het zorgende vrouwen die met pensioen gaan na een onderbroken of deeltijdse loopbaan. Overmorgen zijn het zij die moederschapsrust of ouderschapsverlof opnemen.
Maar we missen het essentiële punt: zorg is geen randfenomeen. Onbetaalde zorgarbeid vertegenwoordigt, aan minimumloon gewaardeerd, 9 procent van het mondiale bbp - 11 biljoen euro. They say it’s love, we say it’s work. Zonder zorg valt alles stil: behandel het dan ook als fundament, niet als uitzondering.
De Zorgcoalitie roept op tot meer erkenning van on- en onderbetaalde zorgarbeid en roept op om samen op straat te komen op 8 maart, de Internationale Dag voor Vrouwenrechten, en op de nationale betoging op 12 maart tegen de sociale afbraak van de Arizona-regering die ook vrouwen disproportioneel raakt.
Deze tekst is geschreven door de Zorgcoalitie: Furia, Femma, ZIJkant, ella vzw, ACV Puls, ACV Voeding en Diensten, ACV gender
Ondertekenaars:
Fairwork
WSM
Netwerk Tegen Armoede
Levl
Het feministisch platform ter ondersteuning van kinderopvang
Vrouwenraad
Rebelle vzw
Sophia
Collectief 8 maars
Crisiskabinet / Kind & Gezien
Zorgt voor ons moeder vzw
ACV openbare diensten
ACV
ABVV
ACLV
